Δεινόν τό γῆρας, οὐ γάρ ἔρχεται μόνον

Συνηθίζεται να λέγεται μεταξύ σοβαρού και αστείου ότι η βιολογική ηλικία δεν είναι παρά ένας άριθμός σε μία ταυτότητα. Το ¨είμαι όσο νιώθω¨ αποτελεί για πολλούς τρόπος ζωής και συμπεριφοράς ιδιαίτερα όσο προχωρά η ηλικία γι’ αυτούς που αρνούνται να παραδεχτούν ότι το μεν πνεύμα πρόθυμο ή δε σαρξ…ασθενής.

Είναι όντως γεγονός ότι δεν ¨ωριμάζουν¨ όλοι με το ίδιο τρόπο. Είναι όμως ευρύτερα παραδεκτό ότι  η επουλωτική ικανότητα και οι λεγόμενες ¨εφεδρείες¨ μειώνονται με την πάροδο της φυσιολογικής φθοράς που επιφέρει ο χρόνος. Τις εφεδρείες αυτές οφείλουμε ως επαγγελματίες υγείας να λάβουμε σοβαρά υπόψιν μας ιδιαίτερα όταν παρεμβαίνουμε χειρουργικά στο σώμα ενός ηλικιωμένου.

Εξακολουθεί να υπάρχει ασυμφωνία στον επιστημονικό κόσμο σχετικά με τον ορισμό της τρίτης ηλικίας στο  που θεωρείται το όριο (65 έναντι 70 έναντι 75 ετών), ενώ υπάρχει συμφωνία ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά με βάση την ηλικία τους. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ψυχοφυσιολογικές αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία και η  συν-νοσηρότητα ( το γνωστό σε όλους μας ιατρικό ιστορικό που περιλαμβάνει τις χρόνιες νόσους του ασθενή) επηρεάζουν την ανοχή των ηλικιωμένων στη χειρουργική επέμβαση, καθιστώντας την πιθανή αιτία μόνιμης ή παροδικής αναπηρίας.

Η ευπάθεια είναι ένα κλινικό σύνδρομο που ορίζεται από την ευαλωτότητα και την αυξημένη πιθανότητα του ατόμου να εμφανίσει αρνητικά συμβάντα υγείας όπως αναπηρία ή/και θνησιμότητα, όταν εκτεθεί σε εξωτερικούς στρεσσογόνους  παράγοντες όπως μια χειρουργική επέμβαση. Για τον εντοπισμό ηλικιωμένων με υψηλό κίνδυνο για ποικίλες ανεπιθύμητες εκβάσεις, έχουν καθοριστεί πέντε κριτήρια:

• απώλεια βάρους,
• Εξάντληση, κόπωση στην καθημερινότητα χωρίς να υποβάλλονται σε κάποιου είδους εργασία
• Δραστηριότητες στον ελεύθερο χρόνο του ασθενούς
• Ταχύτητα βάδισης
• Δύναμη δραγμού.

Βιοχημικά έχει δημιουργηθεί ο όρος “inflammaging” και  χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια χρόνια αυξημένη προφλεγμονώδη κατάσταση στους ηλικιωμένους. Οι ηλικιωμένοι παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα κυκλοφορούντων προφλεγμονωδών κυτοκινών, ακόμη και όταν είναι κατά τα άλλα υγιείς. Αυτό σε απλά Ελληνικά σημαίνει ότι ο οργανισμός των ατόμων της τρίτης ηλικίας βρίσκεται σε διαρκή μη ειδικό <συναγερμό> . Φαίνεται ότι αυτή η αυξημένη φλεγμονώδης κατάσταση στους ηλικιωμένους τους προδιαθέτει σε ποικιλία συστηματικών νοσημάτων, όπως η οστεοπόρωση, η νόσος Alzheimer, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου II, η αθηροσκλήρωση και η νόσος του Parkinson νόσοι οι οποίες έχουν το αυτοάνοσο  στοιχείο εν τη γενέσει τους. Η ύπαρξη αυτών των καταστάσεων επιδεινώνεται με το επιπλέον stress μιας επέμβασης γκρεμίζοντας την όποια ισορροπία διαθέτει το σώμα

Η ευπάθεια, ως μέτρο φυσιολογικής ευαλωτότητας, έχει συσχετιστεί σταθερά με κακές λειτουργικές εκβάσεις. Είναι ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα που συνδέεται με κακή διατροφή, μειωμένη δύναμη, κινητικότητα, κατάθλιψη, πολυνοσηρότητα και γνωστική εξασθένηση.

Η κακή διατροφή μπορεί να συμβάλει στη σαρκοπενία, την αδυναμία των μυών και τα χαμηλά επίπεδα ενέργειας.

Η κακή ψυχοκοινωνική κατάσταση μπορεί να συμβάλει στην ελλιπή συμμετοχή του ατόμου στη φροντίδα και ευημερία του, που περιλαμβάνει και τη λειτουργική του δραστηριότητα.

Πολλαπλοί τομείς της ευπάθειας μπορεί να δρουν συνεργατικά, αυξάνοντας τον κίνδυνο λειτουργικής επιδείνωσης.

Για τις προγραμματισμένες χειρουργικές επεμβάσεις, υπάρχει χρόνος κατά την προεγχειρητική περίοδο να αντιμετωπιστεί η προβληματική  λειτουργική κατάσταση του ασθενούς . Οι παρεμβάσεις για τη βελτίωση της λειτουργικής κατάστασης κατά την προεγχειρητική περίοδο ονομάζονται «προ-αποκατάσταση» (prehabilitation). Τα προγράμματα προ-αποκατάστασης συνήθως περιλαμβάνουν προγράμματα άσκησης που ξεκινούν πριν το χειρουργείο. Μπορεί επίσης να περιλαμβάνουν επιπρόσθετες παρεμβάσεις όπως εκπαίδευση του ασθενούς σχετικά με το χειρουργείο και τη διαδικασία ανάρρωσης, διαιτητική καθοδήγηση, συμπληρώματα πρωτεΐνης ή μεθόδους μείωσης του άγχους και/ή του στρες.

Αντίστοιχα να μειωθεί η λειτουργική επιδείνωση σε ηλικιωμένους που υποβάλλονται σε προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση, έχουν σχεδιαστεί πολυδύναμα προγράμματα αποκατάστασης, γνωστά ως ERAS (Enhanced Recovery After Surgery – Ενισχυμένη Ανάρρωση Μετά από Χειρουργείο). Πολλές προηγούμενες μελέτες έχουν συμπεριλάβει ασκήσεις υπό επίβλεψη  ως μέρος της αποκατάστασης. Αυτά τα προγράμματα στοχεύουν στην προώθηση της μετεγχειρητικής ανάρρωσης στις προγραμματισμένες χειρουργικές επεμβάσεις και στη συνέχεια έχουν επεκταθεί και σε επείγουσες χειρουργικές επεμβάσεις, αποδεικνύοντας την αποτελεσματικότητά τους, όταν προσαρμοστούν καταλλήλως.